စတော့ရှယ်ယာဆိုတာဘာလဲ

“ဒီေန႔ ေစ်းကြက္က ေတာ္ေတာ္ေကာင္းေနတယ္” စသျဖင့္ စေတာ့ရွယ္ယာ၊ ေစ်းကြက္ ဒါမွမဟုတ္ စေတာ့ေစ်းကြက္ စတဲ့အေၾကာင္း သူမ်ားေတြေျပာတာကို ၾကားဖူးၾကမွာပါ။ ဒါေပမယ့္ စေတာ့ရွယ္ယာဆိုတာ ဘာလဲ၊ စေတာ့ရွယ္ယာေစ်းကြက္မွာ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံတယ္ ဆိုတာဘာလဲ ေသခ်ာမသိေသးဘူးလား။

မသိေသးဘူးဆုိရင္လည္း စိတ္မပူပါနဲ႔။ ေအာက္မွာ ေလ့လာႏုိင္ပါတယ္။

---

စေတာ့ဆိုတာ ဘာလဲ။ အစုရွယ္ယာဆုိတာ ဘာလဲ။

စေတာ့ဆိုတာ ကုမၸဏီတစ္ခုရဲ႕ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းပိုင္ဆုိင္မႈကို ဆိုလိုတာျဖစ္ၿပီး အစုရွယ္ယာဆုိတာကေတာ့ ကုမၸဏီမွာရွိတဲ့ ပိုင္ဆုိင္မႈယူနစ္ကို ဆိုလိုတာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကုမၸဏီတစ္ခုမွာ စေတာ့တစ္ခု ပိုင္ဆုိင္ထားတယ္ဆိုရင္ ဒီစေတာ့ထဲမွာ အစုရွယ္ယာအမ်ားႀကီး ပါဝင္ႏုိင္ပါတယ္။ စေတာ့လို႔ေျပာရင္ ကုမၸဏီတစ္ခုရဲ႕ အစုရွယ္ယာေတြကို စုေပါင္းၿပီး ျခံဳငံုေခၚဆိုတာျဖစ္ပါတယ္။

စေတာ့ကို ရွယ္ယာလုိ႔ သံုးေလ့ရွိသလို ရွယ္ယာကိုလည္း စေတာ့လုိ႔ အျပန္ျပန္အလွန္လွန္ ေျပာင္းလဲသံုးႏႈန္းတတ္ၾကပါတယ္။

ကုမၸဏီတစ္ခုမွာ စေတာ့တစ္ခု (သို႔မဟုတ္ ရွယ္ယာမ်ား) ပိုင္ဆိုင္ထားတယ္ဆုိရင္ အဲဒီကုမၸဏီကို တစ္စိတ္တစ္ပိုင္း ပိုင္ဆိုင္ခြင့္ရရွိမွာျဖစ္ၿပီး ကုမၸဏီရဲ႕ အစုရွယ္ယာရွင္ (shareholder or stockholder) ျဖစ္လာပါတယ္။

ကုမၸဏီေတြက ဘာလို႔ အစုရွယ္ယာေတြကို ထုတ္ေရာင္းတာလဲ။

ကုမၸဏီတစ္ခုက သူ႕ရဲ႕အစုရွယ္ယာေတြကို ထုတ္ေရာင္းတယ္ဆိုတာ ကုမၸဏီပိုင္ဆိုင္မႈအစိတ္အပုိင္းေလးေတြကို ေရာင္းခ်တဲ့သေဘာပါ။ ကုမၸဏီဆိုတာက တန္ဖိုးရွိတဲ့ အရာတစ္ခုျဖစ္တာေၾကာင့္ ေနာင္အခါမွာ အက်ိဳးအျမတ္ေတြရလာမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ဒီကုမၸဏီကို တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းပိုင္ဆိုင္ျခင္းက ကိုယ့္ကို ကုမၸဏီတန္ဖိုးရဲ႕ တစ္စိတ္တစ္ေဒသ ျဖစ္သြားေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း အစုရွယ္ယာေတြကို ပိုက္ဆံေပးဝယ္ယူၾကတာပါ။ 

ကုမၸဏီရဲ႕ဘ႑ာေငြ တိုးမ်ားလာေစဖို႔အတြက္ အစုရွယ္ယာေတြကို ထုတ္ေရာင္းၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ အစုရွယ္ယာထုတ္ေရာင္းလို႔ ရလာတဲ့ေငြေတြကို လုပ္ငန္းႀကီးပြားဖို႔အတြက္ အသံုးျပဳၾကပါတယ္။ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံသူေတြကလည္း ေနာင္အနာဂတ္မွာ အစုအေပၚအျမတ္ဝင္ေငြ (Dividends) ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေရရွည္အျမတ္အစြန္းဝင္ေငြ (Capital gain) ေသာ္လည္းေကာင္း ရရွိဖို႔ ေမွ်ာ္လင့္တဲ့အတြက္ ေငြေၾကးရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံဖုိ႔ စိတ္အားထက္သန္ၾကပါတယ္။

အစုရွယ္ယာေတြကို ဘာလို႔ အေရာင္းအဝယ္လုပ္ၾကတာလဲ။

မ်ားေသာအားျဖင့္ေတာ့ ဝင္ေငြရခ်င္တဲ့အတြက္ အစုရွယ္ယာေတြကို အေရာင္းအဝယ္လုပ္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

အစုရွယ္ယာေတြကို အေရာင္းအဝယ္လုပ္ျခင္းျဖင့္ ဝင္ေငြ (၂) မ်ိဳး ရရွိႏုိင္ပါတယ္။

• အစုအေပၚအျမတ္ဝင္ေငြ (Dividends) – ကုမၸဏီကို တစ္စိတ္တစ္ပိုင္း ပိုင္ဆိုင္သူျဖစ္တဲ့အတြက္ အက်ိဳးအျမတ္ေတြအေပၚမွာ ပိုင္ဆုိင္တဲ့အစုအလုိက္ အက်ိဳးခံစားခြင့္ ရွိပါတယ္။ ကုမၸဏီက ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံသူေတြကို အက်ိဳးအျမတ္ေပးေဝဖို႔ ဆံုးျဖတ္လုိက္တဲ့အခါ အစုအေပၚအျမတ္ဝင္ေငြ ရရွိပါလိမ့္မယ္။
• ေရရွည္အျမတ္အစြန္းဝင္ေငြ (Capital gains) – ကုမၸဏီက တိုးတက္ၿပီး အက်ိဳးအျမတ္ မ်ားသထက္မ်ားေအာင္ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္တယ္ဆုိရင္ ကုမၸဏီရဲ႕တန္ဖုိးကလည္း ျမင့္တက္လာပါလိမ့္မယ္။ ဒါဆိုရင္ ကိုယ္ပိုင္ဆုိင္တဲ့ ကုမၸဏီရဲ႕အစုရွယ္ယာကလည္း တန္ဖိုးျမင့္တက္လာပါလိမ့္မယ္။ ကိုယ္ဝယ္ယူခဲ့တဲ့တန္ဖုိးထက္ မ်ားတဲ့တန္ဖိုးနဲ႔ ျပန္လည္ေရာင္းခ်ျခင္းျဖင့္လည္း အက်ိဳးအျမတ္ရရွိႏုိင္ပါတယ္။

စေတာ့ရွယ္ယာေတြကို အေရာင္းအဝယ္လုပ္ၾကတဲ့ အေၾကာင္းအရင္း ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ ကုမၸဏီအေပၚကို ထိန္းခ်ဳပ္ခြင့္ရခ်င္တဲ့အတြက္ပါ။ အစုရွယ္ယာရွင္ေတြက ကုမၸဏီရဲ႕ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္း ပိုင္ဆိုင္သူေတြ ျဖစ္တာေၾကာင့္ ကုမၸဏီရဲ႕ အေရးပါတဲ့ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြမွာ မဲေပးပိုင္ခြင့္ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း ရွယ္ယာအမ်ိဳးအစားတိုင္းကေတာ့ မဲေပးခြင့္ရရွိမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ရွယ္ယာအေပၚမူတည္ၿပီး အခြင့္အေရးအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိတတ္ပါတယ္။

စေတာ့ရွယ္ယာ ဝယ္ျခင္း၊ ေရာင္းျခင္းျဖင့္ ဘယ္လိုဆံုး႐ံႈးႏိုင္ေျခရွိလဲ။

စေတာ့ရွယ္ယာေစ်းကြက္မွာ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံျခင္းက အက်ိဳးအျမတ္ရွိႏိုင္သလို ဆံုး႐ံႈးႏိုင္ေျခလည္းရွိပါတယ္။

ကုမၸဏီေတြဆိုတာက အၿမဲတမ္း အက်ိဳးအျမတ္ရေနတာ မဟုတ္ေတာ့ အၿမဲတမ္းလည္း တန္ဖိုးတက္ေနမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ကုမၸဏီတုိင္းကလည္း အစုအေပၚအျမတ္ ခြဲေဝမေပးပါဘူး။ အဲလိုခြဲေဝေပးတဲ့ကုမၸဏီေတြကလည္း ေနာင္တစ္ခ်ိန္မွာ မေပးေတာ့တာမ်ိဳးလည္း လုပ္လို႔ရပါတယ္။ တကယ္လို႔ ကုမၸဏီရဲ႕တန္ဖိုး မတက္လာဘူးဆုိရင္ ကိုယ္ပိုင္ဆိုင္ထားတဲ့ အစုရွယ္ယာတန္ဖိုးကလည္း တက္လာမွာ မဟုတ္ပါဘူး။

ကုမၸဏီတစ္ခုရဲ႕ အက်ိဳးအျမတ္၊ တိုးတက္မႈနဲ႔ လုပ္ငန္းတန္ဖိုးေတြက အေၾကာင္းအခ်က္အမ်ားႀကီးအေပၚ မူတည္ပါတယ္။ ညံ့ဖ်င္းတဲ့ စီမံခန္႔ခြဲမႈ၊ ကံဆိုးျခင္းေတြကလည္း ကုမၸဏီရဲ႕တန္ဖိုးကို က်ဆင္းေစႏုိင္သလို ႏုိင္ငံေရး သို႔မဟုတ္ ဥပေဒအေျပာင္းအလဲ၊ စစ္ပြဲ၊ ကူးစက္ေရာဂါ အစရွိတဲ့ ကုမၸဏီရဲ႕ထိန္းခ်ဳပ္မႈေအာက္မွာ မရွိတဲ့ အျခားျပင္ပအေၾကာင္းအရင္းမ်ားကလည္း ကုမၸဏီရဲ႕တန္ဖိုးကို တဟုန္ထုိး က်ဆင္းေစႏုိင္ပါေသးတယ္။

အဲဒီလိုမ်ိဳးျဖစ္တဲ့အခါ ကုမၸဏီကို တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းပိုင္ဆိုင္ျခင္းက ကိုယ့္အတြက္ ဘာအက်ိဳးအျမတ္မွ ရရွိေအာင္ ဖန္တီးေပးႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါ့အျပင္ အဆုိးဆံုးအေျခအေန အေနနဲ႔ ကုမၸဏီရဲ႕ စီးပြားေရးလံုးဝရပ္တန္႔ၿပီး ကိုယ္ပိုင္ဆိုင္ထားတဲ့ အစုရွယ္ယာေတြက လုံးဝတန္ဖိုးမရွိေတာ့တဲ့အထိလည္း ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။

ဘယ္လုိ အစုရွယ္ယာေတြကို ေရာင္းဝယ္လို႔ရမလဲ။

ကိုယ္ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံခ်င္တဲ့ ကုမၸဏီက အမ်ားျပည္သူပုိင္စာရင္းဝင္ကုမၸဏီ ျဖစ္တယ္ဆုိရင္ အဲဒီကုမၸဏီစာရင္းဝင္ထားတဲ့ စေတာ့အိပ္ခ်ိန္းမွာ အေရာင္းအဝယ္လုပ္ႏုိင္ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့ ရန္ကုန္စေတာ့အိပ္ခ်ိန္းမွာ ကုမၸဏီ (၆) ခုက စာရင္းဝင္ထားပါတယ္။ အဲဒီကုမၸဏီ (၆) ခုရဲ႕ အစုရွယ္ယာေတြကို အေရာင္းအဝယ္လုပ္လုိ႔ရပါတယ္။

ကုမၸဏီက အမ်ားျပည္သူပိုင္ ျဖစ္ေပမယ့္ စာရင္းမဝင္ထားဘူးဆုိရင္ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္ အက်ိဳးေဆာင္ကုမၸဏီမ်ားရဲ႕ အကူအညီနဲ႔ အေရာင္းအဝယ္ ျပဳလုပ္လို႔ ရေကာင္း ရႏုိင္ပါတယ္။

ပုဂၢလိကကုမၸဏီေတြရဲ႕ အစုရွယ္ယာအတြက္ေတာ့ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံဖို႔ ပိုခက္ခဲပါတယ္။ သူတို႔မွာ ထားရွိႏုိင္တဲ့ အစုရွယ္ယာဝင္ အေရအတြက္ကို ကန္႔သတ္ထားၿပီး မ်ားေသာအားျဖင့္ ရွယ္ယာေတြကို ထုတ္မေရာင္းတာမ်ားပါတယ္။ ပုဂၢလိကကုမၸဏီေတြမွာ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံခ်င္တယ္ဆုိရင္ေတာ့ လက္ရွိပိုင္ရွင္ (လက္ရွိ ရွယ္ယာရွင္မ်ား)နဲ႔ တိုက္႐ိုက္ေတြ႕ဆံုၿပီးညိႇႏိႈင္းဖို႔ လုိပါလိမ့္မယ္။  

---

စေတာ့ရွယ္ယာေတြအေၾကာင္း ေလ့လာၿပီးၿပီဆိုေတာ့ ဒီရွယ္ယာေတြကို ဘယ္လုိ အေရာင္းအဝယ္လုပ္မလဲ ဆုိတာ ဒီမွာ ဆက္လက္ေလ့လာႏုိင္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ပထမဦးဆံုး စေတာ့အိပ္ခ်ိန္းျဖစ္တဲ့ ရန္ကုန္စေတာ့အိပ္ခ်ိန္း (YSX) အေၾကာင္းကို ဒီမွာ ေလ့လာပါ။

https://shwedingar.com/insure-and-invest-what-are-stocks/