စတော့အရောင်းအဝယ်

https://shwedingar.com/insure-and-invest-how-to-trade-stocks/

 

ရန္ကုန္စေတာ့အိပ္ခ်ိန္း (YSX) မွာ ရွိတဲ့ စေတာ့ေတြကို ဘယ္လုိအေရာင္းအဝယ္လုပ္ရမလဲ။

YSX မွာရွိတဲ့ စေတာ့ေတြကို အေရာင္းအဝယ္လုပ္တယ္ဆုိတာ YSX ကိုသြားမယ္၊ လုိခ်င္တဲ့ ရွယ္ယာကို ေအာ္ဒါတင္မယ္၊ ေငြေခ်မယ္၊ ရွယ္ယာရမယ္ ဒီေလာက္မ႐ိုးရွင္းပါဘူး။ YSX မွာ အေရာင္းအဝယ္လုပ္ဖုိ႔အတြက္ ပထမဦးဆံုး ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္း (Securities account) ရွိဖို႔လုိပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ စေတာ့အက်ိဳးေဆာင္ကုမၸဏီ (၆) ခု ရွိၿပီး အဲဒီထဲက တစ္ခုနဲ႔ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္း ဖြင့္ႏုိင္ပါတယ္။

YSX မွာ အေရာင္းအဝယ္ျပဳလုပ္တဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္ကို ေအာက္မွာ ဆက္လက္ေလ့လာႏုိင္ပါတယ္။

လိုင္စင္ရ စေတာ့ရွယ္ယာအက်ိဳးေဆာင္ကုမၸဏီကို ေရြးပါ။

ပထမဦးဆံုး ကိုယ္အသံုးျပဳခ်င္တဲ့ စေတာ့ရွယ္ယာအက်ိဳးေဆာင္ကုမၸဏီကို ေရြးပါ။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ စေတာ့အက်ိဳးေဆာင္ ဝန္ေဆာင္မႈေပးရန္အတြက္ အက်ိဳးေဆာင္လုိင္စင္ရရွိထားတဲ့ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္ကုမၸဏီ (Securities Companies) (၆) ခု ရွိပါတယ္။ စေတာ့အက်ိဳးေဆာင္ကုမၸဏီမ်ားကို ဒီမွာႏိႈင္းယွဥ္ေလ့လာႏုိင္ပါတယ္။

ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္ အေရာင္းအဝယ္စာရင္း ဖြင့္ပါ။

အက်ိဳးေဆာင္ကုမၸဏီကို ေရြးခ်ယ္ၿပီးရင္ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္းဖြင့္ဖို႔ လုိအပ္ပါလိမ့္မယ္။ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္းဖြင့္ရန္အတြက္ မ်ားေသာအားျဖင့္ အဲဒီကုမၸဏီကို လူကိုယ္တိုင္ သြားဖို႔လိုပါတယ္။

ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္းကို အခမဲ့ဖြင့္ႏုိင္ပါတယ္။ မွတ္ပံုတင္၊ ဘဏ္စာရင္းအေသးစိတ္ စတဲ့ စာရြက္စာတမ္းေတြ တင္ျပဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။ ဘဏ္စာရင္းရွိဖို႔လည္း လုိအပ္ပါတယ္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ေတာ့ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္ကုမၸဏီနဲ႔ ခ်ိတ္ဆက္ထားတဲ့ ဘဏ္ရဲ႕ ဘဏ္စာရင္းျဖစ္ရပါမယ္။

စာရင္းဖြင့္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့အခ်က္အလက္နဲ႔ လုပ္ငန္းစဥ္ကို အေသးစိတ္သိရွိႏုိင္ဖို႔ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္ကုမၸဏီကို တိုက္႐ိုက္ဆက္သြယ္ေမးျမန္းၾကည့္ပါ။

စာရင္းကို ေငြျဖည့္ပါ။

စာရင္းထဲကို ေငြျဖည့္ဖို႔လည္း လုိပါတယ္။ ဆုိလုိတာကေတာ့ ေငြစုဘဏ္အပ္ေငြစာရင္းထဲကုိ ေငြသြင္းသလုိပဲ ဒီစာရင္းထဲကို ေငြသြင္းဖို႔ လုိပါတယ္။ ေငြသြင္းၿပီးရင္ေတာ့ ရွယ္ယာေတြဝယ္ဖုိ႔အတြက္ အသံုးျပဳႏိုင္ပါၿပီ။ ရွယ္ယာေတြကို ေရာင္းထုတ္လုိက္တယ္ဆိုရင္လည္း ေရာင္းလုိ႔ရတဲ့ေငြေတြက ဒီစာရင္းထဲကို ဝင္ေနမွာပါ။ အေရာင္းအဝယ္ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ ေပးရတဲ့ဝန္ေဆာင္ခအမ်ိဳးမ်ိဳးကုိလည္း ဒီစာရင္းထဲကပဲ ျဖတ္သြားပါလိမ့္မယ္။

ကိုယ့္လက္ထဲမွာ ရွယ္ယာတစ္ခ်ိဳ႕ ရွိႏွင့္ေနၿပီးသားဆိုရင္ ဒီရွယ္ယာေတြကို ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္းအသစ္ထဲမွာ ဆႏၵရွိတယ္ဆုိရင္ ထည့္သြင္းထားႏုိင္ပါတယ္။

စေတာ့ဝယ္ဖို႔အတြက္ ေအာ္ဒါတင္ပါ။

အခုေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္း ရွိၿပီဆုိေတာ့ စေတာ့ရွယ္ယာေတြကို အေရာင္းအဝယ္ျပဳလုပ္ႏုိင္ပါၿပီ။

အခုေလာေလာဆယ္မွာေတာ့ YSX ကေန ဝယ္ယူႏိုင္တဲ့ စေတာ့ (၆) ခုရွိပါတယ္။ ကိုယ္လိုခ်င္တဲ့ စေတာ့ကို ေရြးခ်ယ္ၿပီး ကိုယ့္ရဲ႕အက်ိဳးေဆာင္ဆီမွာ ေအာ္ဒါတင္ရပါမယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕အက်ိဳးေဆာင္ေတြဆီမွာ ေအာ္ဒါတင္လုိ႔ရတဲ့ အြန္လုိင္းအေရာင္းအဝယ္ပလက္ေဖာင္း ဒါမွမဟုတ္ မိုဘိုင္းအပ္ပလီေကးရွင္းရွိပါတယ္။

ေအာ္ဒါအမ်ိဳးအစား (၂) မ်ိဳး ရွိပါတယ္။

• ကန္႔သတ္ေအာ္ဒါ (Limit order) – ကန္႔သတ္ေအာ္ဒါက ကိုယ္ဆႏၵရွိတဲ့ေစ်းႏႈန္းမွာ အေရာင္းအဝယ္ျပဳလုပ္ဖို႔အတြက္ ေစ်းႏႈန္းကို ေရြးခ်ယ္ၿပီး ေအာ္ဒါတင္ေပးရပါတယ္။ အဝယ္ဆုိရင္ ကိုယ့္ရဲ႕ကန္႔သတ္ေစ်းႏႈန္းအတိုင္း သို႔မဟုတ္ ပိုနည္းတဲ့ေစ်းႏႈန္းေရာက္မွသာ အေရာင္းအဝယ္ျဖစ္မွာပါ။ အေရာင္းဆုိရင္ ကိုယ့္ရဲ႕ ကန္႔သတ္ေစ်းႏႈန္းအတိုိင္း သုိ႔မဟုတ္ ပိုမ်ားတဲ့ေစ်းႏႈန္းေရာက္မွသာ အေရာင္းအဝယ္ျဖစ္မွာပါ။

• ေစ်းကြက္ေအာ္ဒါ (Market order) – ေစ်းကြက္ေအာ္ဒါဆုိတာက ဘယ္ေစ်းရမွ ေရာင္းမယ္၊ ဝယ္မယ္ မသတ္မွတ္ထားဘဲ ေစ်းကြက္ေပါက္ေစ်းနဲ႔ ေရာင္းဖို႔၊ ဝယ္ဖို႔ ဆႏၵရွိတယ္ဆိုတဲ့သေဘာပါ။ ရရွိႏိုင္တဲ့ အေကာင္းဆံုးေစ်းတစ္ခုမွ အေရာင္းအဝယ္ျဖစ္သြားပါလိမ့္မယ္။ ဒီေစ်းက ကုိယ္ေအာ္ဒါတင္ခဲ့တဲ့ ေစ်းႏႈန္းနဲ႔လည္း ကြာျခားႏုိင္ပါတယ္။

အက်ိဳးေဆာင္ကေနတစ္ဆင့္ ေအာ္ဒါတင္ၿပီးရင္ အက်ိဳးေဆာင္က ကိုယ့္ရဲ႕ေအာ္ဒါကို သူတို႔ရဲ႕ တျခားေဖာက္သည္ေတြရဲ႕ ေအာ္ဒါေတြနဲ႔အတူ YSX မွာ ေအာ္ဒါပို႔ေပးပါလိမ့္မယ္။

ေယဘုယ်အားျဖင့္ ေစ်းကြက္ဖြင့္ထားတဲ့အခ်ိန္ေတြမွာ ေအာ္ဒါတင္လု႔ိရသလုိ ေစ်းကြက္မဖြင့္ခင္မွာလည္း ႀကိဳတင္ေအာ္ဒါတင္လုိ႔ ရပါတယ္။ ေအာ္ဒါတင္လို႔ရတဲ့အခ်ိန္ေတြကေတာ့ အက်ိဳးေဆာင္နဲ႔ ေအာ္ဒါတင္တဲ့နည္း (ဥပမာ – ဖုန္း သို႔မဟုတ္ အြန္းလုိင္းျဖင့္) အေပၚမူတည္ၿပီး ကြဲျပားႏုိင္ပါတယ္။

ရွယ္ယာဝယ္မွာဆိုရင္ စာရင္းထဲမွာ ေငြအလံုအေလာက္ရွိဖုိ႔ လုိပါတယ္။ ရွယ္ယာေရာင္းမွာဆုိရင္ေတာ့ စာရင္းထဲမွာ ရွယ္ယာအလံုအေလာက္ရွိဖုိ႔ လုိပါတယ္။

ေနာက္တစ္ႀကိမ္ Matching Time ကို ေစာင့္ပါ။

YSX မွာ မနက္ ၉ နာရီခြဲကေန ေန႔လည္ ၁ နာရီအထိ ႐ုံးဖြင့္ရက္တိုင္း ေအာ္ဒါေတြကို လက္ခံေပးပါတယ္။ စေန၊ တနဂၤေႏြနဲ႔ အျခားအစိုးရ႐ံုးပိတ္ရက္ေတြေတာ့ ပိတ္ပါတယ္။

YSX မွာ တစ္ရက္ကို အေရာင္းအဝယ္တြဲခ်ိန္ (Matching Time) (၇) ႀကိမ္ ရွိပါတယ္။ မနက္ ၁၀ နာရီ၊ ၁၀း၃၀ နာရီ၊ ၁၁ နာရီ၊ ၁၁း၃၀ နာရီ၊ ေန႔လည္ ၁၂ နာရီ၊ မြန္းလြဲ ၁၂း၃၀ နာရီ၊ မြန္းလြဲ ၁ နာရီ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီ Matching time ေတြမွာ YSX က အေရာင္းေအာ္ဒါနဲ႔ အဝယ္ေအာ္ဒါေတြကို ကိုက္ညီေအာင္ တြဲေပးပါတယ္။ ေအာ္ဒါမွာလည္း ဦးစားေပးအဆင့္ေတြ ရွိပါတယ္။ ေစ်းကြက္ေအာ္ဒါကို ကန္႔သတ္ေအာ္ဒါထက္ ပိုၿပီး ဦးစားေပးပါတယ္။ ကန္႔သတ္ေအာ္ဒါေတြကလည္း ေစ်းႏႈန္းအေပၚမူတည္ၿပီး ဦးစားေပးတာေတြ ရွိပါတယ္။ ေစ်းႏႈန္းတူေနရင္လည္း ေအာ္ဒါတင္တဲ့အခ်ိန္အေပၚမူတည္ၿပီး ဦးစားေပးသြားပါတယ္။

ေအာ္ဒါတုိင္းကေတာ့ အေရာင္းနဲ႔အဝယ္ အၿမဲတမ္း ကိုက္ညီေနမွာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ ကိုယ္တင္ထားတဲ့ ေအာ္ဒါနဲ႔ ကိုက္ညီတာမရွိရင္ အေရာင္းအဝယ္ျဖစ္ေျမာက္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။

ဥပမာ – ကုမၸဏီ (A) အတြက္ ရွယ္ယာအခု ၁၀၀ ဝယ္ခ်င္ေပမယ့္ ကုမၸဏီ (A) အတြက္ ရွယ္ယာအခု ၁၀၀ ကို ေရာင္းခ်င္တဲ့လူ တစ္ေယာက္မွ မရွိဘူးဆိုရင္ ဒီေအာ္ဒါက ကိုက္ညီမႈရွိမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ အေရာင္းအဝယ္လည္း ျဖစ္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။

ကန္႔သတ္ေအာ္ဒါမွာလည္း ဒီလုိပါပဲ။ လုိခ်င္တဲ့ေစ်းနဲ႔ ေပးခ်င္တဲ့သူမရွိရင္ အေရာင္းအဝယ္ျဖစ္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။

ေအာ္ဒါကိုက္ညီမႈရွိသြားၿပီဆုိရင္ စာရင္းရွင္းလင္းသည့္ေန႔ T+3

ေအာ္ဒါတြဲသြားၿပီဆုိရင္ အေရာင္းအဝယ္က ၿပီးေျမာက္သြားပါၿပီ။

ဒါေပမယ့္ စာရင္းရွင္းလင္းသည့္ေန႔ (Settlement date) လုိ႔ေခၚတဲ့ စေတာ့နဲ႔ ေငြ အၿပီးအပိုင္ လႊဲေျပာင္းျခင္းလုပ္ငန္းစဥ္က ခ်က္ခ်င္းမျဖစ္ပါဘူး။ YSX ကေတာ့ T+3 ဆိုတဲ့ စာရင္းရွင္းလင္းလႊဲေျပာင္းမႈအစီအစဥ္ကို သံုးပါတယ္။

T ဆိုတာ လႊဲေျပာင္းတဲ့ေန႔ (Transaction date) ကို ဆိုလိုပါတယ္။ လႊဲေျပာင္းျခင္းမ်ား ၿပီးဆံုးဖုိ႔ကေတာ့ လႊဲေျပာင္းတဲ့ေန႔ကစၿပီး ေနာက္ ၃ ရက္ (အစုိးရ ႐ံုးဖြင့္ရက္) ၾကာပါတယ္။

လႊဲေျပာင္းျခင္းမ်ားၿပီးဆံုးဖို႔ ၃ ရက္ၾကာေပမယ့္ ဒီေအာ္ဒါကုိ ဖ်က္သိမ္းလုိ႔ မရေတာ့ပါဘူး။

အဝယ္ေအာ္ဒါတင္ထားရင္ ၃ ရက္ၾကာတဲ့အခါ ရွယ္ယာေတြ ရရွိပါလိမ့္မယ္။ ဒီမတိုင္ခင္မွာ ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္းကေန ေငြကို ႏုတ္ယူၿပီးသား ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

အေရာင္းေအာ္ဒါဆိုရင္ေတာ့ ဒီရွယ္ယာေတြကို ပိုင္ဆိုင္ေတာ့မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ေရာင္းလို႔ရတဲ့ ေငြေတြကလည္း ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္စာရင္းထဲကို ၃ ရက္ ေနမွ ေရာက္မွာပါ။

ဥပမာ – တနဂၤလာေန႔မွာ ရွယ္ယာေတြကုိ ေရာင္းထုတ္လုိက္တယ္ဆုိရင္ ၾကာသပေတးေန႔မွာ စာရင္းထဲကုိ ေငြေတြ ဝင္ေနပါလိမ့္မယ္။ ၾကာသပေတးေန႔မွာ ဝယ္ယူလုိက္တယ္ဆုိရင္ အဂၤါေန႔မွာ စာရင္းထဲကို ရွယ္ယာေတြဝင္ေနပါလိမ့္မယ္။

ေအာ္ဒါကုိက္ညီမႈမရွိဘူးဆုိရင္

ေအာ္ဒါက အေရာင္းအဝယ္မျဖစ္ဘူးဆိုရင္ ေနာက္ Matching time ေတြမွာ ကိုက္ညီဖို႔အတြက္ YSX မွ လုပ္ဆာင္ေပးပါလိမ့္မယ္။ ကိုက္ညီမႈမရွိလုိ႔ ေအာ္ဒါဖ်က္သိမ္းခ်င္တယ္ဆုိရင္လည္း ဖ်က္သိမ္းႏုိင္ပါတယ္။

ေအာ္ဒါအမ်ားစုကေတာ့ တစ္ရက္ပဲ အက်ံဳးဝင္ပါတယ္။ ေအာ္ဒါက တစ္ေနကုန္တဲ့အထိ ကိုက္ညီမႈမရွိရင္ သက္တမ္းကုန္သြားပါလိမ့္မယ္။ ေနာက္ေန႔မွာ ထပ္ၿပီး အေရာင္းအဝယ္လုပ္ခ်င္ရင္ေတာ့ ေအာ္ဒါထပ္တင္ဖုိ႔ လုိပါတယ္။

တစ္ခ်ိဳ႕အက်ိဳးေဆာင္ေတြကလည္း “good till” ဆိုတဲ့ ေအာ္ဒါေတြကို တင္ခြင့္ျပဳထားပါတယ္။ ဒီလုိေအာ္ဒါေတြက တစ္ပတ္အထိ သို႔မဟုတ္ ေအာ္ဒါတင္ၿပီးေနာက္ပိုင္း ႐ံုးဖြင့္ရက္ ၈ ရက္အထိ အက်ံဳးဝင္တာမ်ိဳးေတြ ရွိတတ္ပါတယ္။ ဒီလုိမ်ိဳး လုပ္လို႔ရမလားဆိုတာကိုလည္း ကိုယ့္ရဲ႕အက်ိဳးေဆာင္ကို ေမးျမန္းၾကည့္ပါ။

အေရာင္းအဝယ္အတြက္ ဝန္ေဆာင္ခ

အေရာင္းအဝယ္လုပ္တဲ့သူေတြက ေအာင္ျမင္တဲ့အေရာင္းအဝယ္တိုင္းအတြက္ ေကာ္မရွင္ခ ေပးေဆာင္ရပါတယ္။ ဒီဝန္ေဆာင္ခေတြကို ေငြေခ်းသက္ေသခံလက္မွတ္လုပ္ငန္း ႀကီးၾကပ္ေရးေကာ္မရွင္ (Securities and Exchange Commission of Myanmar – SECM) မွ သတ္မွတ္တာျဖစ္ပါတယ္။ အဝယ္ေအာ္ဒါဆုိရင္ အစိုးရကိုေပးရတဲ့ တံဆိပ္ေခါင္းဖိုးပါ ထည့္သြင္းေပးေဆာင္ရပါတယ္။